bất giác

Nhìn thấy bức ảnh cũ, cô bất giác nhớ về tuổi thơ.

Định nghĩa

1. Phó từ:
   • Một cách tự nhiên, không chủ ý, không kịp suy nghĩ: Diễn tả một hành động, cảm xúc, hoặc suy nghĩ xảy ra một cách đột ngột, ngoài ý muốn, không có sự chuẩn bị hay dự tính trước.
   • Một cách vô thức, bất ngờ: Nhấn mạnh tính chất tự phát, xuất hiện bất thình lình trong tâm trí hoặc hành động.

Ví dụ sử dụng

• Phó từ:
  • Nghe tiếng động lạ, anh ấy bất giác giật mình. (Nghe thấy tiếng động lạ, anh ấy tự nhiên giật mình.)
  • Nhìn thấy bức ảnh cũ, cô bất giác nhớ về tuổi thơ. (Nhìn thấy bức ảnh cũ, cô bỗng nhiên nhớ về tuổi thơ.)
  • Đang đi trên phố, tôi bất giác quay đầu lại. (Đang đi trên phố, tôi vô tình/quay đầu lại một cách bất ngờ.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "bất giác thấy...": Diễn tả một cảm giác, nhận thức xuất hiện đột ngột.
  • Bước vào căn phòng trống, anh bất giác thấy lạnh lẽo. (Bước vào căn phòng trống, anh chợt thấy lạnh lẽo.)
• "bất giác cười/nói...": Diễn tả một phản ứng tự nhiên, bộc phát.
  • Nghe câu chuyện hài hước, mọi người bất giác cười lên. (Nghe câu chuyện hài hước, mọi người bật cười.)

Biến thể và từ gần giống

• Bất chợt (phó từ): Một cách đột ngột, bất ngờ, thường dùng cho sự việc xảy ra ngoài dự kiến.
  • Trời bất chợt đổ mưa. (Trời đột nhiên đổ mưa.)
• Tự nhiên (phó từ): Một cách tự phát, không có nguyên nhân rõ ràng, nhưng ít nhấn mạnh tính "bất ngờ" hơn "bất giác".
  • Cô ấy tự nhiên khóc. (Cô ấy tự dưng khóc.)
• Vô tình (phó từ/tính từ): Một cách không cố ý, không chủ tâm.
  • Tôi vô tình làm vỡ chiếc cốc. (Tôi không cố ý làm vỡ chiếc cốc.)

Từ đồng nghĩa

• Chợt: Bỗng nhiên, thình lình (thường dùng trong văn chương hoặc nói trang trọng).
• Thình lình: Một cách đột ngột, bất ngờ.
• Đột nhiên: Một cách bất thình lình, không báo trước.

Lưu ý sử dụng

• "Bất giác" thường bổ nghĩa cho động từ diễn tả hành động, cảm xúc hoặc suy nghĩ (như: ).
• Từ này mang sắc thái văn chương, tinh tế, thường dùng trong văn viết hoặc lời nói diễn cảm hơn là trong ngôn ngữ giao tiếp thông thường hằng ngày.
• Khác với "bất ngờ" (tính từ, chỉ trạng thái ngạc nhiên), "bất giác" nhấn mạnh vào tính chất tự phát, vô thức của hành động/suy nghĩ.